16 april 2026

Door Vera Bavinck

Sinds eind februari 2026 is Newcastle Disease (NCD) na een afwezigheid van dertig jaar opnieuw vastgesteld in Oost-Duitsland. In onder andere Brandenburg en Beieren zijn inmiddels meer dan 40 uitbraken gemeld, ook bij kleinschalige en hobbyhouders. De situatie ontwikkelt zich snel en de infectiedruk in de regio blijft hoog.

Het belang van vaccinatie

Opvallend is dat het virus zich ook verspreidt onder gevaccineerde koppels. Vaccinatie tegen NCD is de enige wettelijk verplichte vaccinatie bij pluimvee. De hoeveelheid antistoffen in het bloed van een gevaccineerd dier heeft een lineair verband met de ziekteverschijnselen. Een lage titer geeft milde verschijnselen maar voorkomt niet de verspreiding van het virus. Een hoge titer biedt bescherming tegen de symptomen én het stopt de verspreiding. Dus hoe beter gevaccineerd, hoe kleiner de kans op verspreiding. 

Kleinschalige houders hebben vaak legkippen die uit de reguliere sector komen (de zogenoemde bruine of witte leghen). Deze zijn in de opfok zo goed als altijd meerdere keren tegen NCD gevaccineerd en hebben hierdoor een bescherming. Maar NCD is zeer dodelijk en geeft daarom toch problemen bij wél gevaccineerde maar niet 100 procent beschermde koppels. Bij gevaccineerde dieren beginnen de verschijnselen vaak mild en moeilijk herkenbaar, terwijl ongevaccineerde kippen snel ernstig ziek worden en sterven. 

Vaccinatie bij kleinschalige eigen opfok 

Als er sprake is van kleinschalige eigen opfok dan zal deze ook moeten worden gevaccineerd tegen NCD. Heel eenvoudig is dat niet, om twee redenen: ten eerste wordt de beste bescherming behaald door een vaccinatieprotocol. Dat is een combinatie van een vaccin via spray of drinkwater die een aantal weken later wordt opgevolgd door een injectie. Daarnaast zijn kippenvaccinaties niet per stuk te koop, maar gaan vanaf 1000 doseringen. Na het aanmaken van de vaccinatie is deze slechts een paar uur houdbaar dus vaak zit men met veel te veel vaccinatiedoseringen. Dat is niet een groot probleem, het verhoogt de kosten per kip. Maar het kan wél. 

Waakzaamheid geboden

Het virus verspreidt zich via de lucht, mest en indirect via materialen, kleding of bezoekers. Ook wilde vogels kunnen een rol spelen bij de verspreiding. In Nederland zijn op dit moment nog geen uitbraken gemeld, maar door de nabijheid van Duitsland is waakzaamheid belangrijk.