Wie bij Akkervarken in Valthermond aankomt, ziet meteen dat hier iets anders gebeurt dan in de gangbare varkenshouderij. Geen grote stallen, maar buiten lopende varkens die doen wat ze al duizenden jaren doen: wroeten. Voor Claudia en Willem is dat geen romantisch detail, maar de kern van hun manier van boeren. “Wroeten is een basisbehoefte,” zegt Claudia. “Je ziet het al bij biggen van één dag oud: ze willen met hun neusje in de grond.”

Akkervarken ontstond in 2015, toen Claudia en Willem besloten om het anders te doen. Kleinschalig, natuurgedreven en met het hele leven van het dier in eigen hand: van geboorte tot slacht. Hun varkens leven jaarrond buiten, krijgen ruimte, rust en uitdaging, en dragen tegelijkertijd actief bij aan natuur- en landschapsbeheer. Onkruid wordt met wortel en al opgegeten, open plekken ontstaan vanzelf en reststromen uit de landbouw krijgen een nieuwe bestemming.

Het bedrijf telt zo’n 300 varkens, verdeeld over verschillende locaties in de regio. Ze werken met drie rassen, die ze bewust kruisen. Sommige rassen zijn actiever, andere wat rustiger, en door te kruisen ontstaan dieren die sterk genoeg zijn om zich in de natuur staande te houden. Zomers zie je ze naast hard werken ook een dutje doen in de zon. “Het blijft natuurlijk gewoon een varken,” zegt Claudia.

De dieren worden op het bedrijf geboren, blijven bij de zeug tot ongeveer acht weken en gaan daarna in toompjes samen op ‘klus’. Dat betekent: aan het werk op percelen waar ze natuurbeheer uitvoeren, soms voor boeren, soms voor gemeenten. Zo zijn de varkens regelmatig ingezet tegen berenklauw, en experimenteert Akkervarken momenteel met de inzet van varkens bij de bestrijding van knolcyperus. Dat laatste is belangrijk, omdat er op percelen met knolcyperus vaak een teeltverbod geldt en varkens zouden voor de oplossing kunnen zorgen. In een test geval leidde de inzet van varkens zelfs tot een nulmeting na een jaar, waardoor het teelt verbod voor één jaar kon worden opgeheven. Akkervarkens gaat verder met onderzoeken omtrent dit onderwerp.

Hoewel de varkens vaak “op klus” zijn en niet terugkomen naar het erf, blijven Claudia en Willem intensief betrokken. Dagelijks worden de dieren bezocht en nagekeken: gezondheid, bijvoer, het raster. Die nabijheid is een bewuste keuze. Aanvragen uit het hele land krijgen ze geregeld, maar ze houden het werkgebied beperkt tot ongeveer vijftig kilometer rond Emmen en Groningen. “We willen het goed in de gaten kunnen houden.”

Een boerderij die je mag beleven

Die betrokkenheid stopt niet bij de dieren. Ook naar mensen toe wil Akkervarken open en toegankelijk zijn. Op het erf wordt gewerkt aan een belevingspad en staat een duidelijk bord dat bezoekers welkom zijn. De ambitie is om dat uit te breiden: meer informatie, en mogelijkheden voor kinderen om mee te helpen met voeren. De boerderijwinkel, waar naast eigen vlees ook rund, kip en biologische kaas wordt verkocht, werd in 2025 uitgeroepen tot beste boerderijwinkel van Drenthe en eindigde als zevende van Nederland.

Voor de toekomst heeft Akkervarken duidelijke plannen. In 2016 is een nieuwe kraamstal gebouwd met kijkramen, zodat bezoekers kunnen zien wat er gebeurt. De wens is om uit te breiden en een nieuwe kraamstal en onderzoeksruimte onder één dak te brengen, met een cursusruimte die uitkijkt op de kraamstal. “Het zou mooi zijn als we daar mensen kunnen ontvangen en kennis kunnen delen.”

Caring farmers – leren van en met elkaar

Die wens om te leren en te delen sluit naadloos aan bij Caring Farmers, waar Claudia zich al langere tijd bij betrokken voelt. “Ik volgde het al een hele tijd online en dacht: dit past bij ons. Boeren die diervriendelijk en natuurvriendelijk werken, kennis uitwisselen en van elkaar leren.” Die uitwisseling is belangrijk, juist nu de landbouw voor grote uitdagingen staat.

Wat Claudia vooral wil meegeven, is het belang van wroeten. Niet alleen voor het landschap, maar voor het welzijn van het dier. Varkens die kunnen wroeten zijn rustiger, minder gestrest en vertonen nauwelijks probleemgedrag zoals staartbijten. Zelfs bij transport zie je het effect: een varken dat uit de wagen komt, begint meteen te wroeten om stress kwijt te raken — zelfs als het dat nog nooit eerder heeft gedaan. “Dat zegt eigenlijk alles.” Bij Akkervarken is wroeten geen middel, maar een kompas. Het wijst de weg naar een manier van boeren waarin dier, landschap en mens elkaar versterken.