Regelmatig kom ik langs kleinschalig gehouden kippenkoppels die in hun drinkwater een scheut appelazijn krijgen. Soms met een specifiek doel, maar vaak ook omdat het gezond zou zijn. Zelf drink ik nooit appelazijn en ik ben dat ook niet van plan. Waarom is het bij kippen zo vaak gebruikt? Ook andere organische zuren worden vaak aan kippen gegeven via het drinkwater. Wat is daarvan de zin en onzin?

Wat zijn zuren?

Een zuur is een stof die waterstofionen (H⁺) kan afgeven in water. Door het vrijkomen van deze ionen daalt de pH van het water, waardoor de oplossing zuurder wordt. De pH-schaal loopt van 0 tot 14, waarbij pH 7 neutraal is. Waarden onder de 7 zijn zuur en waarden boven de 7 basisch. Door een zuur toe te voegen aan drinkwater wordt de pH dus verlaagd. Daarom spreken we van aangezuurd water voor kippen, op het moment dat we zulke additieven in hun drinkwater mengen.

Binnen de zuren wordt onderscheid gemaakt tussen organische en anorganische zuren. Organische zuren zijn koolstofhoudende verbindingen zoals mierenzuur, melkzuur, propionzuur en azijnzuur. Deze zuren hebben niet alleen een verzurend effect op het water, maar kunnen ook een antimicrobiële werking hebben. Anorganische zuren, zoals zoutzuur of zwavelzuur, verlagen vooral de pH van het water maar hebben minder effect op bacteriën zelf. Om die reden worden in de pluimveehouderij vrijwel altijd organische zuren gebruikt.

Waarom zuren?

De sterkte van een zuur wordt weergegeven met de pKa-waarde. Hoe lager de pKa, hoe makkelijker een zuur een waterstofion afgeeft en hoe sterker het zuur is. De meeste organische zuren zijn zogenaamde zwakke zuren. Dat betekent dat een deel van het zuur in oplossing ongedissocieerd blijft. Juist deze ongedissocieerde vorm kan bacteriecellen binnendringen. In de bacterie valt het zuur alsnog uiteen, waardoor de interne pH daalt. De bacterie moet energie gebruiken om dit te corrigeren, waardoor de groei van bacteriën wordt geremd, Salmonella bacteriën bijvoorbeeld. Organische zuren kunnen ook de darmgezondheid van kippen ondersteunen. Het assisteert de maag in het opknippen van voedingsstoffen voor de absorptie in de darm en heeft hierdoor een positief effect op de vertering en nutriëntenbenutting.

Verschil azijnzuur en appelazijn

In de pluimveesector wordt meestal een mengsel van organische zuren gebruikt waarin ook azijnzuur zit. Azijnzuur is een organisch zuur met een pKa-waarde van ongeveer 4,76 en kan in zuivere vorm vrij nauwkeurig worden gedoseerd. Appelazijn bevat eveneens azijnzuur, maar meestal slechts in een concentratie van ongeveer 4 tot 6 procent. Daarnaast bevat appelazijn ook andere stoffen uit de fermentatie van appels, zoals mineralen, suikers en organisch materiaal. Hierdoor is appelazijn milder en minder constant van samenstelling dan zuiver azijnzuur. Daardoor is het effect van appelazijn ook minder goed voorspelbaar.

Aanzuren: zin of onzin?

Het aanzuren van drinkwater kan heel nuttig zijn, maar is niet altijd noodzakelijk. Wanneer het drinkwater van goede microbiologische kwaliteit is en er geen problemen zijn van de darmgezondheid dan heeft aanzuren niet zo veel zin.

‘Baadt het niet dan schaadt het niet’ gaat niet helemaal op. Bij het gebruik van zuren moet ook rekening worden gehouden met het drinkwatersysteem. Producten zoals appelazijn bevatten naast zuur ook organisch materiaal, wat kan bijdragen aan de vervuiling van leidingen of de vorming van biofilm. In een aangezuurd drinkwatersysteem waarbij de pH-waarde boven de 4 is, floreren gisten en schimmels. Het kan zelfs zo erg zijn dat leidingen dichtslibben en nippels geen water meer geven. De vervuiling van schimmels en gisten is niet gezond en zo kan een goedbedoelde toevoeging negatief uitpakken.

Conclusie

Organische zuren kunnen een nuttig hulpmiddel zijn in het drinkwatermanagement van pluimvee, maar ze zijn geen standaard noodzakelijke maatregel. Een goede waterkwaliteit en een goed onderhouden drinkwatersysteem vormen altijd de basis. Als het gebruik van organische zuren wel noodzakelijk is, lees dan verder hoe je dit kunt mengen via het drinkwater zonder risico te nemen met je drinkwatersysteem.