25 augustus 2025
Door Vera Bavinck
Er is nog veel onbekend over PFAS. Wat we wél weten: het probleem is groter dan gedacht. PFAS zijn toxisch en brengen gezondheidsrisico’s met zich mee. Tegelijkertijd hebben ze handige eigenschappen, zoals sterke water- en vetafstoting, waardoor ze in talloze toepassingen voorkomen: van mascara, koekenpannen en regenjassen tot blusschuim, gewasbeschermingsmiddelen, industriële emissies en historische vervuiling. Kortom: PFAS zijn overal — ook in de bodem en zelfs in scharrelende kippeneieren.
Uit onderzoek van Caring Farmers bleek dat van 28 onderzochte koppels slechts 2 een verhoogde PFAS-waarde lieten zien. Bij 1 van die koppels lag de som van de vier meest voorkomende PFAS net boven de EU-norm. Dat beeld is dus minder zorgwekkend dan eerder gevreesd, bijvoorbeeld op basis van het RIVM-onderzoek bij hobbykippen. Toch blijft het voor legkippenhouders belangrijk om het risico op PFAS in eieren zo klein mogelijk te houden. Daarom zoomen we in dit artikel in op de rol van de bodem. Want maakt het uit op welk type
grond de kippen scharrelen?
De rol van de bodem: klei, zand en organisch rijke grond
Kleigrond
Kleigrond bestaat uit fijne deeltjes met een hoge bindingscapaciteit. PFAS hechten zich hier gemakkelijk aan, maar de binding is zwak en omkeerbaar. In het spijsverteringskanaal van kippen (pH 3–4) komen PFAS eenvoudig weer los, waarna ze in het lichaam worden opgenomen en uiteindelijk in de eieren belanden. Daarnaast bevat klei vaak veel metaalionen (zoals Mn²⁺ en Fe³⁺), die de opname van PFAS via kationbruggen verder bevorderen.
Gevolg: kippen op klei nemen meer PFAS op → hogere concentraties in de eieren.
Zandgrond
Zandgrond bestaat vooral uit grove kwartskorrels (SiO₂), die nauwelijks met PFAS reageren. PFAS worden daardoor minder goed vastgehouden en spoelen makkelijker uit met regenwater. Ook leven er minder bodemorganismen (zoals wormen), die een indirecte bron van PFAS voor kippen kunnen vormen.
Gevolg: minder PFAS-binding én minder beschikbaarheid voor kippen → lagere concentraties
in eieren.
Organisch rijke bodems (zoals veen, moestuinen en bosgrond)
Deze gronden bevatten veel humus en plantaardig materiaal, die PFAS sterk binden via hydrofobe interacties. Deze binding is veel sterker dan bij klei, waardoor PFAS minder makkelijk loskomen in de kippenmaag en dus nauwelijks worden opgenomen.
Gevolg: PFAS blijven vastzitten in de bodem → beperkte opname door kippen → minder
verontreinigde eieren.
Conclusie
De bodemsamenstelling speelt een cruciale rol in de blootstelling van vrije-uitloopkippen aan PFAS. Kleigrond vormt het grootste risico, omdat PFAS daar makkelijk beschikbaar zijn voor opname. Zandgrond en organisch rijke bodems beperken de opname juist en werken als een soort natuurlijke bescherming.
Voor pluimveehouders betekent dit dat bewust bodembeheer en gerichte voeding belangrijke strategieën zijn om de aanwezigheid van PFAS in eieren zoveel mogelijk te beperken.
Referentie: Laster et al., 2023. Prediction of perfluoroalkyl acids (PFAAs) in homegrown eggs:
Insights into abiotic and biotic factors affecting bioavailability and derivation of potential
remediation measures.
