Op woensdag 12 augustus 2026 waren we met het Netwerk Kleinschalig Pluimvee in Goch, Duitsland. Hier werkt Ökotierzucht aan een duurzaam alternatief voor de gangbare pluimveesector: ze fokken dubbeldoelkippen op een biologische manier.

Waarom een dubbeldoelkip?

De reguliere legkip en de reguliere vleeskip zijn twee totaal verschillende dieren. De vleeskip legt geen ei en de legkip legt 400-500 eieren in haar leven. De vleeskip is op 6 weken leeftijd meer dan 3 kg terwijl de volwassen legkip 1,7 tot 1,9 kg weegt. Deze manier van kippen fokken heeft twee nadelen: dierenleed (denk aan kreupele vleeskuikens en borstbeenbreuken bij leghennen) en het hoogwaardige voer dat nodig is (erg belastend voor het milieu).

De dubbeldoelkip is een alternatief. Het idee is dat de hen voldoende eieren legt, en de (broeder)haan voldoende groeit, zodat zij aantrekkelijk is als legkip en hij als vleeskip. Zo hoeven eendagshaantjes niet meer te worden gedood. Daarnaast is het idee dat dubbeldoelkippen robuuster zijn; iets minder productie voorkomt gezondheidsproblemen.

Werkwijze Ökotierzucht

Ökotierzucht fokt onder andere verschillende kippenrassen: de raszuivere Bresse Gauloise kippen, maar ook hybride rassen: Coffee (Bresse Gauloise x New Hampshire ouderlijnen), Cream (Bresse Gauloise x White Rock ouderlijnen) en Chili (New Hampshire x White Rock ouderlijnen).

Ouderlijnen worden geselecteerd op basis van groei en eierproductie na een legronde van circa een jaar. Daarnaast kijken ze naar de gezondheid van de kip: staan de hanen bijvoorbeeld stevig op hun poten en hoe is het borstbeen? Wat betreft het gedrag kijkt men onder andere naar het nestgedrag: leggen de hennen hun eieren in het nest? Het scharrelgedrag en in hoeverre de dieren van de buitenuitloop gebruikmaken zijn ook specifieke kenmerken waarop wordt geselecteerd. Deze kenmerken worden bijgehouden van zowel de moeder- als de grootouderdieren.

Specifiek samengestelde grootouderkoppels van 1 haan met een stuk of 9 geselecteerde hennen leggen gedurende 5 weken eieren die geschikt zijn voor de selectie van nieuwe ouderdieren.  

De productie-eigenschappen van verschillende lijnen op een rij: de meest legtypische hen is de bruine Chili. Zij legt in 52 weken gemiddeld 250-270 lichtbruine eieren en weegt 2,3 kg. Coffee hennen hebben verschillende kleuren bevedering en leggen met 250 eieren per jaar iets minder eieren. Ze zijn iets zwaarder met een lichaamsgewicht van 2,6 – 2,8 kg. Coffee hanen hebben aan het einde van 16 weken een gewicht van 2,7 kg met een voederconversie (het aantal kg voer dat nodig is voor 1 kg groei) van 4. De witte Cream hennen leggen ook 250 eieren per jaar en hebben een vergelijkbaar lichaamsgewicht als de Coffee hennen, Cream hanen hebben aan het einde van 16 weken een gewicht van 2,6 kg met een voederconversie van 3,7. De eieren van zowel de Coffee als Cream hennen zijn crème/lichtbruin van kleur.

Wat wel vermeld dient te worden: op dit moment wordt nog gewerkt aan het selecteren tegen een genetische eigenschap die eieren van bruine leghennen die planten eten die tot de koolachtigen behoren (zoals raapzaad) een visachtige geur kan geven.*

De Chilli, Coffee en Cream zijn hybride dubbeldoelkippen, dus geen rassen die zichzelf in stand kunnen houden. Dat is anders voor de raszuivere Bresse Gauloise kippen, die kunnen op de boerderij zelf verder worden vermeerderd. Hennen van dit ras leggen 160-180 eieren met een lichaamsgewicht van 2,8 kg. Deze kippen zijn vooral geschikt voor bedrijven met directe afzet.

Dubbeldoelkippen van Ökotierzucht kunnen gekocht worden door Nederlandse boeren, maar vanwege regelgeving kan dit alleen via broedeieren. Je kunt er dus GEEN kuikens of hennen bestellen. Alleen bevruchte eieren.

Biologisch fokken

Ökotierzucht laat zien dat het selecteren en fokken van kippen onder zuivere biologische omstandigheden kan. Ze zijn voor zover bekend de enige fokkerij ter wereld waar zowel de overgrootdieren als de moederdieren volledig biologisch worden gevoerd en toegang hebben tot het bos, de natuurlijke leefomgeving van de kip.

‘Fokken op basis van individuele selectie hoeft niet in een hok, omdat we met verenklipjes werken en speciale legnesten’, legt een van de medewerkers uit. Als een hen een ei wil leggen, gaat ze naar een nest. Dit is een schuin hokje, waarvan het deurtje automatisch sluit als de kip binnen is. Zodra het ei is gelegd, rolt deze naar beneden (zie ook de foto’s onderaan het artikel). Medewerkers pakken het ei, scannen via het vleugelklipje welke kip het heeft gelegd, en koppelen het ei aan de moederkip door middel van een code op het ei. Daarna opent de medewerker het hokje weer, zodat de kip weer naar buiten kan.

Het is een arbeidsintensief systeem wat gericht is op een volledig biologische manier een kip te fokken die zichzelf goed in stand kan houden in een biologische houderij. Een duurzaam systeem waarin ook een rol is weggelegd voor de haan middels vlees. Binnen de leghennen fokkerijwereld die wordt gedomineerd door slechts twee grote spelers, Hendrix Genetics en Lohman-Verbeek, is ÖTZ een eigenwijze kleinschalige fokkerij met een heel duidelijk missie. Zo schrijven ze op hun website: ‘we breken met conventionele principes en de eenzijdige zoektocht naar groei. De soort-gerichte en respectvolle behandeling van onze “mededieren” staat centraal in onze missie. De resultaten van ons werk zijn passende dieren voor biologische landbouw, die de “schatten van de toekomst” zijn.’

*Naar vis ruikende eieren: Bij sommige bruine leghennen kan het voeren van bepaalde kruisbloemige planten, zoals koolzaad, leiden tot eieren met een visachtige geur en smaak. Deze afwijking wordt veroorzaakt door de ophoping van trimethylamine (TMA) in het ei. TMA kan in het spijsverteringskanaal worden gevormd uit bepaalde bestanddelen van het voer en wordt vervolgens via de bloedbaan naar de lever getransporteerd. Normaal gesproken wordt TMA in de lever door het enzym flavinebevattende mono-oxygenase 3 (FMO3) omgezet in het vrijwel geurloze trimethylamine-N-oxide (TMAO). Bij sommige bruine leghennen is de activiteit van FMO3 door een genetische variant verminderd. Daarnaast bevatten kruisbloemige planten, waaronder koolzaad, stoffen die de afbraak van TMA kunnen beïnvloeden. Hierdoor kan TMA zich ophopen en via het bloed in de eidooier terechtkomen, waardoor het ei een karakteristieke visachtige geur en smaak kan krijgen.