In 2025 heeft de Gezondheidsdienst voor Dieren in samenwerking met AVINED een praktijkonderzoek uitgevoerd naar de diergezondheidsstatus van pluimvee gehouden in de kleinschalige houderij (tot 250 dieren) in Nederland. Het doel van dit onderzoek is om de aanwezigheid van bepaalde dierziekten in kaart te brengen.
Het onderzoek is nu gepubliceerd.

Onderzochte ziektes

Er werd bloed afgenomen, er werden keelswabs genomen en over schoentjes gelopen. De ziektes die werden onderzocht waren de volgende:

– Antistoffen tegen laag pathogene aviaire influenza (LPAI), de milde variant van het vogelgriepvirus. In Nederland worden alle professioneel gehouden kippen die naar buiten komen 4 keer per jaar onderzocht op antistoffen tegen dit virus. De reden is dat dit virus zou kunnen muteren in de hoog pathogene variant (HPAI), die we kennen als vogelgriep. Daarom wil men een vinger aan de pols houden.

– Antistoffen tegen Newcastle disease (NCD): de verschijnselen van dit virus lijken erg op vogelgriep, in Nederlands pluimvee komt het niet voor. Wel wordt pluimvee in Nederland verplicht gevaccineerd tegen NCD. Dit is de enige verplichte vaccinatie voor pluimvee. Het bloedonderzoek hiernaar is bedoeld om aan te tonen dat er voldoende antistoffen zijn, want dat betekent dat de vaccinatie bescherming biedt. In Nederland worden in de legsector alle koppels voor transport getest op aanwezigheid van deze antistoffen middels 30 bloedmonsters. In dit onderzoek werden 10 bloedmonsters per koppel genomen.

– Antistoffen tegen mycoplasma gallicepticum (Mg), een bacterie die verschillende verschijningsvormen heeft. In de intensieve vermeerderingssector, daar waar eieren worden gelegd om kuikentjes te produceren, is het een gevreesde bacterie omdat deze wordt overgedragen van hen aan het kuiken. De bacterie kan problemen geven maar kan ook latent aanwezig zijn waardoor je er niets van merkt. In Nederland worden alle leghennen voor de slacht gecheckt op aanwezigheid of afwezigheid van antistoffen tegen Mg.

– Salmonella. De salmonellabacterie – die mensen via de consumptie van eieren of vlees ziek kan maken – werd onderzocht. Een producent van eieren is verplicht om minimaal iedere 15 weken de mest van de kippen te controleren op aanwezigheid van salmonella. Door een toegenomen aantal besmettingen in Nederland wordt er momenteel veel frequenter onderzoek gedaan binnen de legsector.

De deelnemers: locatie, ras en vaccinaties

29 kleinschalige pluimveehouders deden mee aan dit onderzoek. De deelnemers zaten verspreid over heel Nederland. Het aantal kippen dat door hen werd gehouden was bij het overgrote deel tussen de 200 en 250. Slechts 3 bedrijven hadden minder dan 100 kippen. Op 28 bedrijven liepen de kippen voornamelijk buiten op volle grond. Eén bedrijf had een overdekte uitloop.

Op 16 bedrijven werden bruine legkippen gehouden die allemaal afkomstig waren uit de reguliere opfoksector. Dat betekent dat deze hennen ook het standaard vaccinatieprogramma hebben gekregen wat alle bruine leghennen in Nederland krijgen. De overige 13 bedrijven hadden andere kippenrassen. 7 daarvan waren Sasso Silver. Deze dubbeldoelhen is afkomstig van één opfoklocatie in Nederland waar ook een vaccinatieprotocol aanwezig is. Dit vaccinatieprotocol is vele malen minder intensief dan het reguliere vaccinatieprotocol. De overige 6 bedrijven hadden verschillende soorten kippen zoals kleurleggers en andere gemixte koppels. Hiervan was de herkomst verschillend en de vaccinatiegeschiedenis niet altijd bekend. Bij 1 bedrijf werd bewust niet gevaccineerd.

Resultaten

De resultaten laten zich eenvoudig samenvatten:

• Antistoffen tegen LPAI zijn niet aangetroffen.
• Antistoffen tegen het NCD-virus was bij 24 van de 29 bedrijven voldoende hoog conform de norm. Bij 5 koppels was de titer te laag.
• Antistoffen tegen Mg werden op 4 bedrijven aangetroffen. Op deze 4 bedrijven werd de Mg ook gevonden in de keelswabs.
• Salmonella is niet aangetroffen.

Discussie

De resultaten laten zien dat de kleinschalige professionele legkippenhouderij wat betreft de onderzochte ziektekiemen een gezonde sector is.

De belangrijkste ziektekiem voor de gezondheid van betreft salmonella. Dat salmonella niet is gevonden in dit onderzoek is in lijn met de resultaten van alle kleinschalige pluimveehouders die periodiek salmonella laten onderzoeken. Hoewel er in de grootschalige houderij in Nederland een toename wordt gezien van salmonella besmettingen bij leghennen, is er zover bekend nog geen kleinschalig gehouden leghennen koppel positief getest. Omdat de kleinschalige sector in aantallen vele malen kleiner is moeten we voorzichtig zijn met conclusies, maar de kans op salmonella in een ei van een kleinschalig extensief gehouden kip (b)lijkt bijzonder klein.

Het vinden van voldoende antistoffen tegen het NCD-virus hangt niet alleen samen met de vaccinatiehistorie maar ook met het aantal bloedmonsters dat wordt genomen. Van de 5 koppels met een te lage titer was van 2 bekend dat ze niet waren gevaccineerd tegen NCD, 1 koppel had een onbekende vaccinatiehistorie en 2 koppels waren wél gevaccineerd.  In dit onderzoek werden er 10 bloedmonsters onderzocht. Op basis daarvan concludeerde de Gezondheidsdienst dat het aantal van 10 bloedmonsters mogelijk te laag was en dat er in de toekomst beter 12 bloedmonsters onderzocht kunnen worden om bij kleinschalige koppels met meer zekerheid de gemiddelde titer te bepalen. 

De afwezigheid van antistoffen tegen LPAI is een bevestiging dat het risico op besmetting op de milde variant van het vogelgriepvirus laag is.

Ten slotte tonen de resultaten aan dat Mg in sommige koppels wel wordt gevonden. Op alle 4 locaties waren kippen aanwezig van verschillende leeftijden. Dit is een bekend risico omdat besmette hennen ook zonder verschijnselen drager zijn van de bacterie en elkaar besmetten. Het zogenaamde all-in all-out principe doorbreekt de cyclus en reduceert het risico op ziektekiemen.

Conclusie

De diergezondheidsstatus van pluimvee in de kleinschalig gehouden legsector komt sterk overeen met de diergezondheidsstatus in de grootschalige intensieve houderij. Middels vaccinaties zijn ook kleinschalig gehouden dieren beschermd tegen de belangrijkste dierziektes en salmonella wordt überhaupt niet gevonden. Bedrijven die kippen met verschillende leeftijden houden hebben een groter risico op besmetting van de Mg-bacterie.