Nieuws

Rijst van eigen bodem?

21/04/2026

Rijst produceren is in Azië binnenkort niet meer mogelijk, maar in Nederland wel! En daar worden we allemaal blij van.

Lees deze opinie van de Caring Movement ook in het Brabants Dagblad.

De productie van rijst is in gevaar door klimaatverandering. In Zuidoost-Azië krijgt de plant het binnenkort te zwaar in de hitte, schreef Trouw afgelopen vrijdag.[1] Nederland kan zelfvoorzienend worden met haar eigen ‘rijst’ van Nederlandse bodem: met de oergraan naakte haver.

Niet alleen bij rijst, ook bij andere gewassen zorgt klimaatverandering al voor mislukte oogsten. Opeenvolgende slechte seizoenen in Zuid-Europa zijn nu al zichtbaar in de schappen.[2]^,[3] Tegelijkertijd waarschuwen wetenschappers dat ons voedselsysteem te grootschalig en complex en daarmee kwetsbaar is geworden. [4]^,[5],[6] Oorlogen en geopolitieke spanningen drijven bovendien de prijzen van energie, kunstmest en transport op. Ons huidige systeem kraakt aan alle kanten. Maar er zijn ook oplossingen. En zo eentje is naakte haver, een gewas dat soelaas biedt op gebied van duurzaamheid, gezondheid én voedselveiligheid.

Omdat naakte haver met weinig kunstmest en pesticiden kan worden geteeld, draagt het bij aan het terugdringen van emissies in de landbouw en aan doelen op het gebied van stikstof, waterkwaliteit en klimaat. Tegelijkertijd maakt het boeren minder afhankelijk van dure en onzekere input zoals kunstmest en brandstof.

Als rijstvervanger versterkt naakte haver bovendien de lokale voedselvoorziening. Het kan in Nederland geteeld worden en dus voedselkilometers verminderen. Minder afhankelijkheid van import betekent kortere ketens, lagere CO₂-uitstoot en meer weerbaarheid in tijden van prijs- en leveringsonzekerheid. De vraag dringt zich op: wanneer verschijnt naakte haver op het menu van overheidskantines, in gevangenissen, bij defensie en in zorginstellingen?

Acht keer meer vezels

Met voedingswaarden die indrukwekkend zijn, is ook vanuit gezondheidsperspectief de winst evident. Als rijke bron van vezels en eiwitten kan naakte haver per direct bijdragen aan een gezonder dieet en op termijn lagere zorgkosten. Actieve voorlichting, bijvoorbeeld via het Voedingscentrum en ondersteund door het ministerie van Volksgezondheid, ligt voor de hand.

Haver heeft sinds 2010 een erkende gezondheidsclaim: het verlaagt cholesterol en vermindert het risico op hartziekten. Daarnaast is het rijk aan hoogwaardige eiwitten, vezels, vitaminen en antioxidanten, en helpt het bij een stabiele bloedsuikerspiegel. Naakte haver gaat daar nog overheen: het bevat ongeveer twee keer zoveel eiwit, drie keer zoveel gezonde vetten en zelfs acht keer zoveel vezels als volkoren rijst.[7] Het past dus ook bij de huidige trend om meer vezels te eten.[8]

Geen beleid

Enkele jaren geleden zette Caring Farmer Rineke Dijkinga dit vergeten oergraan weer op de kaart. Anderhalf jaar geleden begonnen drie Noordelijke akkerbouwers, verenigd in de Havercoöperatie, met het telen van naakte haver.[9] Met kookworkshops, een kookboek, media-aandacht en haverdiners wisten zij het graan regionaal op de kaart te zetten. Toch bleek de markt er nog niet klaar voor: een deel van de oogst eindigde alsnog als veevoer. In de supermarkt is inmiddels Lassie Haverrijst te krijgen. Ook gezonder en duurzamer dan rijst, maar niet uit Nederland en van ‘gewone’ haver. Ook naakte haver verdient een plek in elk supermarktschap!

Als Caring Movement[10] – een samenwerking van artsen, dierenartsen, diëtisten, boeren en chefs – pleiten wij voor zo’n integraal voedselbeleid. Dit beleid in nú nodig, nog voordat klimaatverandering rijstteelt onmogelijk maakt.

300.000 Nederlandse huishoudens

Naakte haver kan een eerste concreet project zijn waarin de samenhang tussen gezondheid, landbouw, klimaat en economie zichtbaar wordt. Een gewas dat ministeries verbindt, boeren perspectief biedt en consumenten helpt gezonder te eten. Terwijl het tegelijkertijd bijdraagt aan strategische autonomie. Durft de overheid een ambitie uit te spreken? Dat over vijf jaar 50.000 huishoudens witte rijst hebben vervangen door naakte haver?

Dit kan ook het begin zijn van een bredere opschaling van andere Nederlandse gewassen, zoals andere graansoorten, gele erwt, lupine en andere peulvruchten. Een gezonde samenleving ligt binnen handbereik, mits we bereid zijn om te investeren in de juiste oplossingen. En te beginnen.

Namens de Caring Movement:

Patrick Deckers, orthopedisch chirurg, leefstijlarts en voorzitter Caring Doctors
Lovisa Hilwig, diëtist en voorzitter Caring Dietitians
Wijnand Sukkel, landbouwdeskundige en bestuurder Caring Farmers
Foto met dank aan Marcus Pasveer.

Wil je nu zelf naakte haver proberen? Kijk op de webshop van de Havercoöperatie voor haver én recepten.